Jakie objawy może dawać rak jelita grubego?
- krew w stolcu lub na stolcu, ciemne stolce,
- zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się kilka tygodni – zaparcia, biegunki lub ich naprzemienność,
- uczucie niepełnego wypróżnienia, ołówkowate stolce,
- ból brzucha, wzdęcia, które nie mijają,
- niedokrwistość z niedoboru żelaza (zmęczenie, bladość) bez innej przyczyny,
- niezamierzona utrata masy ciała.
We wczesnym stadium rak jelita grubego często nie daje żadnych objawów – dlatego tak ważne są badania przesiewowe.
Jakie są częstsze, niegroźne przyczyny tych objawów?
Jasnoczerwona krew na papierze toaletowym to najczęściej hemoroidy lub szczelina odbytu. Zmiany rytmu wypróżnień często wynikają z diety, stresu, leków, infekcji lub zespołu jelita drażliwego. Ciemny stolec bywa po żelazie, buraczkach, borówkach lub węglu. Ale – zwłaszcza po 40.–50. roku życia – nawet „typowe” objawy warto omówić z lekarzem, zamiast zakładać, że to hemoroidy.
Kto jest bardziej narażony?
- osoby po 50. roku życia (ryzyko rośnie z wiekiem),
- osoby, których krewni (rodzice, rodzeństwo, dzieci) chorowali na raka jelita grubego,
- osoby z polipami jelita w przeszłości, chorobą Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego,
- palenie, alkohol, otyłość, mało ruchu, dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso, uboga w błonnik.
Jak się zbadać – kolonoskopia i test na krew utajoną
Bezpłatne badania przesiewowe (NFZ): kolonoskopia bez skierowania dla osób w wieku 50–65 lat oraz 40–49 lat, jeśli rak jelita grubego wystąpił u krewnego pierwszego stopnia (warunek: brak kolonoskopii w ostatnich 10 latach). Osoby po 50. roku życia mogą też wykonać test na krew utajoną w kale (FIT) w programie „Moje Zdrowie”. Szczegóły i aktualne zasady: nfz.gov.pl → Programy profilaktyczne.
Kolonoskopia pozwala nie tylko wykryć raka, ale też usunąć polipy, zanim przekształcą się w nowotwór. Przy objawach (nie w ramach przesiewu) skierowanie na diagnostykę wystawia lekarz.
Jak zmniejszyć ryzyko?
- dużo warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych (błonnik),
- ograniczenie czerwonego i przetworzonego mięsa oraz alkoholu,
- niepalenie, ruch, utrzymanie prawidłowej masy ciała,
- badania przesiewowe w zalecanym wieku.