Co to jest PSA?
PSA (antygen swoisty dla stercza) to białko wytwarzane przez prostatę. Jego stężenie we krwi rośnie przy różnych chorobach prostaty – łagodnym rozroście, zapaleniu, a także raku. Dlatego PSA jest swoiste dla narządu, ale nie dla choroby.
Jaka jest norma PSA?
Często jako górną granicę przyjmuje się ok. 4 ng/ml, ale laboratoria mogą podawać inne wartości, w tym normy zależne od wieku (u młodszych mężczyzn niższe). Lekarz bierze pod uwagę także zmianę PSA w czasie, wielkość prostaty i czasem stosunek wolnego do całkowitego PSA (fPSA/tPSA).
Ważne: każde laboratorium ma własne zakresy referencyjne, zależne od metody i jednostek – są wydrukowane na Twoim wyniku obok wartości. Podane tu wartości są orientacyjne dla dorosłych. Wynik zawsze interpretuje lekarz razem z objawami i innymi badaniami. Niewielkie odchylenie od normy często nie ma znaczenia klinicznego.
Co może podwyższać PSA (poza rakiem)?
- łagodny rozrost prostaty (bardzo częsty z wiekiem),
- zapalenie prostaty, zakażenie układu moczowego,
- wytrysk w ciągu 1–2 dni przed badaniem,
- jazda na rowerze, intensywny wysiłek,
- badanie per rectum, cewnikowanie, cystoskopia, biopsja prostaty – krótko przed pobraniem.
Niektóre leki (np. stosowane przy rozroście prostaty) mogą natomiast obniżać PSA – poinformuj o nich lekarza.
Jak przygotować się do badania PSA?
- Unikaj wytrysku i jazdy na rowerze przez ok. 2 dni przed badaniem.
- Nie badaj PSA w trakcie infekcji dróg moczowych.
- Poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach.
- Kontrolne badania rób w tym samym laboratorium.
PSA jest częścią programu „Moje Zdrowie” dla mężczyzn po 50. roku życia (szczegóły na nfz.gov.pl).
Co dalej przy podwyższonym PSA?
Lekarz zwykle zaleca powtórzenie badania po kilku tygodniach. Jeśli PSA nadal jest podwyższone, kieruje do urologa, który może zlecić rezonans magnetyczny prostaty i ewentualnie biopsję. Decyzję o badaniach przesiewowych PSA u mężczyzn bez objawów warto podjąć wspólnie z lekarzem, znając ich zalety i ograniczenia.