Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – objawy i czy warto się szczepić?

Krótka odpowiedź:

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to choroba wirusowa przenoszona głównie przez kleszcze, której nie leczy się przyczynowo – dlatego najskuteczniejszą ochroną jest szczepienie. W Polsce szczepienie jest zalecane (nieobowiązkowe), szczególnie osobom często przebywającym w lasach i na terenach o większej liczbie zachorowań.

Do lekarza pilnie, jeśli kilka dni lub tygodni po ukłuciu kleszcza (lub po wypiciu niepasteryzowanego mleka) pojawi się wysoka gorączka z silnym bólem głowy, wymiotami, sztywnością karku. Przy splątaniu, drgawkach, niedowładach – 112.

Jak przebiega KZM?

Wiele zakażeń przebiega bezobjawowo. U części osób choroba ma dwie fazy: najpierw objawy grypopodobne (gorączka, bóle mięśni, zmęczenie), potem kilka dni poprawy, a następnie u części chorych – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu: wysoka gorączka, silny ból głowy, wymioty, sztywność karku, zaburzenia świadomości, niedowłady. Może pozostawić trwałe następstwa, np. zaburzenia koncentracji czy pamięci.

Jak można się zakazić?

Jak wygląda szczepienie przeciw KZM?

Szczepienie podstawowe składa się z 3 dawek, a odporność utrzymuje się dzięki dawkom przypominającym. Dokładny odstęp między dawkami zależy od preparatu i wieku (istnieje też schemat przyspieszony) – ustala go lekarz zgodnie z charakterystyką produktu. Najlepiej rozpocząć szczepienie zimą lub wczesną wiosną, by mieć ochronę przed sezonem aktywności kleszczy. Szczepionki są przeznaczone dla dzieci od 1. roku życia i dorosłych (w wersjach dla dzieci i dorosłych).

Czy szczepionka na KZM jest bezpłatna?

W ramach Programu Szczepień Ochronnych KZM to szczepienie zalecane – zwykle płatne, kupowane w aptece na receptę. Pracodawca finansuje je pracownikom narażonym zawodowo (np. leśnikom). Niektóre gminy prowadzą lokalne programy bezpłatnych szczepień – sprawdź w urzędzie gminy lub przychodni. Aktualne informacje: szczepienia.pzh.gov.pl.

Kto powinien rozważyć szczepienie?

Szczepionka chroni tylko przed KZM – nie chroni przed boreliozą.

Zobacz też

Kleszcz w skórze – jak go usunąć i co dalej?

Znalazłeś kleszcza? Usuń go jak najszybciej pęsetą lub kleszczołapką, bez smarowania. Instrukcja krok po kroku, obserwacja skóry i kiedy iść do lekarza.

Otwórz →

Objawy boreliozy – czy to może być borelioza po kleszczu?

Rumień po ukłuciu kleszcza, bóle stawów, zmęczenie – czy to borelioza? Sprawdź typowe objawy, kiedy robić badania, jak się leczy i czego nie robić.

Otwórz →

Najczęstsze pytania

Czy na KZM jest lekarstwo?

Nie ma leku działającego na wirusa KZM. Leczy się objawy w szpitalu. Dlatego tak ważna jest profilaktyka – szczepienie.

Ile dawek szczepionki przeciw KZM trzeba przyjąć?

Szczepienie podstawowe to 3 dawki, potem dawki przypominające. Odstępy zależą od preparatu i ustala je lekarz.

Czy szczepionka na KZM chroni przed boreliozą?

Nie. Przeciw boreliozie nie ma obecnie szczepionki.

Od jakiego wieku można szczepić na KZM?

Dostępne są szczepionki dla dzieci od 1. roku życia oraz dla dorosłych.

Czy szczepionka na KZM jest refundowana?

Zwykle nie – to szczepienie zalecane i odpłatne. Pracodawca finansuje je osobom narażonym zawodowo, a niektóre gminy prowadzą bezpłatne programy.

Kiedy najlepiej się zaszczepić?

Najlepiej zimą lub wczesną wiosną, aby przed sezonem kleszczy mieć co najmniej dwie dawki.

Źródła

Ostatnia aktualizacja: 2026-11-04. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłych przypadkach dzwoń 112.