Zasada ABCDE – jak samodzielnie oglądać znamiona?
- A – asymetria: dwie połówki znamienia nie są do siebie podobne.
- B – brzegi: nieregularne, postrzępione, zatarte.
- C – kolor: niejednolity, kilka odcieni brązu, czerni, czerwieni, szarości lub niebieskiego.
- D – średnica: większa niż ok. 6 mm (choć czerniak może być mniejszy).
- E – ewolucja: znamię zmienia się – rośnie, unosi się, zmienia kolor, swędzi, krwawi.
Pomocny jest też objaw „brzydkiego kaczątka”: znamię, które wyraźnie różni się od pozostałych na Twoim ciele.
Jak często i jak oglądać skórę?
Raz w miesiącu, w dobrym świetle, przed lustrem (do pleców użyj drugiego lusterka lub poproś bliską osobę). Nie zapominaj o skórze głowy, stopach, przestrzeniach między palcami, paznokciach, okolicy intymnej. Rób zdjęcia znamion, które chcesz obserwować – łatwiej zauważyć zmianę. Częstsze „sprawdzanie” nie zwiększa bezpieczeństwa, a może nasilać niepokój.
Kto jest bardziej narażony na czerniaka?
- osoby z jasną karnacją, rudymi lub blond włosami, piegami, łatwo ulegające oparzeniom,
- osoby z dużą liczbą znamion lub znamionami nietypowymi,
- osoby, które często doznawały oparzeń słonecznych (zwłaszcza w dzieciństwie) lub korzystały z solarium,
- osoby z czerniakiem w rodzinie lub w przeszłości.
Gdzie pokazać znamię?
Do dermatologa w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie od lekarza rodzinnego (lub innego lekarza). Dermatolog oceni znamię w dermatoskopie i zdecyduje: obserwacja, kontrola za kilka miesięcy albo wycięcie z badaniem histopatologicznym. Przy podejrzeniu nowotworu lekarz może wystawić kartę DiLO, która przyspiesza diagnostykę. Najkrótsze terminy – wyszukiwarka NFZ „Terminy leczenia”.
Jak chronić skórę?
- unikaj słońca w godzinach największego nasłonecznienia, szukaj cienia,
- kapelusz, okulary przeciwsłoneczne, odzież zakrywająca skórę,
- krem z wysokim filtrem UVA/UVB, nakładany obficie i ponawiany,
- unikaj solarium,
- szczególnie chroń dzieci przed oparzeniami słonecznymi.