Jakie są objawy i kiedy się pojawiają?
Typowe objawy to nudności, wymioty, biegunka, skurczowe bóle brzucha, osłabienie, czasem gorączka. Czas od zjedzenia do pierwszych objawów zależy od czynnika: toksyny bakteryjne (np. gronkowiec) działają już po kilku godzinach, salmonella i kampylobakter – zwykle po 6–72 godzinach lub dłużej. Dlatego nie zawsze „winny” jest ostatni posiłek. Jeśli kilka osób, które jadły to samo, zachorowało, to wskazówka na wspólne źródło.
Najczęstsze przyczyny
- surowe lub niedogotowane mięso drobiowe, jaja, surowe mleko i produkty z niego,
- majonezowe sałatki, kremy, desery z surowymi jajami przechowywane w cieple,
- niedomyte warzywa i owoce,
- zanieczyszczona woda,
- niewłaściwe przechowywanie żywności (przerwanie łańcucha chłodniczego),
- brudne ręce osoby przygotowującej posiłek.
Co robić w domu?
- Nawadniaj się małymi łykami, najlepiej doustnymi płynami nawadniającymi z apteki.
- Gdy wymioty ustąpią, wracaj do jedzenia stopniowo, lekkostrawnie.
- Odpocznij, unikaj alkoholu i tłustych potraw.
- Leków przeciwbiegunkowych używaj ostrożnie i nigdy przy gorączce i krwi w stolcu bez zalecenia lekarza.
- Nie przyjmuj antybiotyków na własną rękę – większość zatruć mija bez nich.
Kiedy do lekarza i czy zgłosić do sanepidu?
Do lekarza – gdy objawy trwają dłużej niż 2–3 dni, są nasilone, towarzyszy im wysoka gorączka, krew w stolcu lub objawy odwodnienia, a także u dzieci, osób starszych, w ciąży i z chorobami przewlekłymi. Lekarz może zlecić posiew kału i badania krwi, a zachorowania z podejrzeniem związku z żywnością (np. po uroczystości, w stołówce) zgłasza się do Państwowej Inspekcji Sanitarnej (sanepid); możesz też zgłosić sprawę samodzielnie do powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej.
Jak przygotować się do wizyty u lekarza?
Dobrze przygotowana wizyta skraca drogę do rozpoznania. Zapisz wcześniej i zabierz ze sobą:
- listę posiłków z ostatnich 2–3 dni i miejsc, w których jadłeś
- informację, czy inne osoby jadły to samo i czy zachorowały
- czas początku objawów, liczbę wymiotów i wypróżnień
- listę leków (np. na nadciśnienie, moczopędnych)
- pozostałości podejrzanej żywności, jeśli są jeszcze dostępne
Zapytaj, czy potrzebne jest badanie kału i kiedy możesz wrócić do pracy, zwłaszcza jeśli pracujesz z żywnością.
Jak zapobiegać zatruciom pokarmowym?
- Myj ręce przed przygotowaniem posiłków i po kontakcie z surowym mięsem.
- Oddzielaj surowe mięso od gotowych produktów, używaj osobnych desek.
- Gotuj mięso drobiowe i jaja dokładnie, przechowuj żywność w lodówce.
- Nie zostawiaj gotowych potraw w cieple na wiele godzin.
- Myj warzywa i owoce, pij wodę z bezpiecznego źródła.