Co robić po zranieniu?
- Umyj ranę wodą z mydłem lub oczyść wodą, zdezynfekuj.
- Załóż opatrunek.
- Przy głębokiej, brudnej lub pogryzieniowej ranie – zgłoś się do lekarza (POZ, nocna pomoc, SOR) jeszcze tego samego dnia.
- Powiedz lekarzowi, kiedy ostatnio byłeś szczepiony przeciw tężcowi.
Jak sprawdzić, kiedy byłem szczepiony?
Informacje znajdziesz w książeczce szczepień, w dokumentacji przychodni oraz na Internetowym Koncie Pacjenta. Jeśli nie wiesz – lekarz zdecyduje, jak postąpić.
Czym jest tężec?
To choroba wywoływana przez toksynę bakterii obecnych w glebie i kurzu, która dostaje się do organizmu przez zranienie. Powoduje bolesne skurcze mięśni (szczęka, kark, tułów), może prowadzić do zagrażających życiu powikłań. Nie przenosi się między ludźmi.
Szczepienie przeciw tężcowi u dorosłych
W Polsce szczepi się dzieci w ramach programu szczepień ochronnych, a dorosłym zaleca się dawki przypominające w odstępach określonych w kalendarzu szczepień – dokładne terminy sprawdź na szczepienia.pzh.gov.pl lub u lekarza.
Które rany wymagają szczególnej uwagi?
Ryzyko tężca rośnie przy ranach, w których mogły zostać bakterie z gleby, kurzu lub odchodów zwierzęcych: rany kłute (gwóźdź, kolec, drzazga), głębokie i nierówne, z martwiczymi brzegami, zanieczyszczone ziemią, po pogryzieniu, oparzeniach, odmrożeniach, po urazach w gospodarstwie rolnym czy ogrodzie. Powierzchowne, czyste skaleczenie, które przemyjesz i zakryjesz plastrem, zwykle ma niskie ryzyko – o ile jesteś szczepiony zgodnie z kalendarzem.
Lekarz ocenia ranę i Twój status szczepienia i decyduje, czy wystarczy opatrzenie, czy potrzebna jest dawka szczepionki, a w niektórych sytuacjach także immunoglobulina przeciwtężcowa. Nie ocenia się tego „na oko” w domu – dlatego przy wątpliwościach lepiej zgłosić się jeszcze tego samego dnia.
Jak wygląda przebieg tężca?
Toksyna bakterii wiąże się z układem nerwowym i powoduje niekontrolowane skurcze mięśni. Pierwsze objawy to zwykle sztywność mięśni żuchwy (szczękościsk), trudność w otwieraniu ust i połykaniu, sztywność karku, potem napięcie mięśni tułowia i bolesne skurcze wywoływane np. hałasem czy dotykiem. Objawy pojawiają się zwykle po kilku dniach do kilku tygodni od zranienia. To choroba wymagająca leczenia szpitalnego, często na oddziale intensywnej terapii – dlatego tak ważna jest profilaktyka.
Kto powinien szczególnie pilnować szczepień przypominających?
Wszyscy dorośli, ale zwłaszcza osoby pracujące w rolnictwie, ogrodnictwie, budownictwie, leśnictwie, aktywni w terenie, podróżujący, osoby starsze (u których odporność z czasem spada) i osoby, które nie pamiętają, kiedy ostatnio były szczepione. Jeśli nie masz dokumentacji, lekarz może zdecydować o podaniu dawki szczepionki – to bezpieczne. Szczegółowy aktualny kalendarz szczepień sprawdzisz na szczepienia.pzh.gov.pl.